Người Trung Quốc nổi tiếng với câu nói: Càng già càng thân. Khi vợ chồng tôi đi du lịch ở Bắc Kinh, chúng tôi thường nhìn thấy những người trẻ tuổi đi mô-tô có đèo thêm một người lớn tuổi ngồi trên một cái yên tạm thời đằng sau chỗ ngồi của họ. Sự tôn kính người già như vậy thật cảm động và cao thượng, đặc biệt là trong bối cảnh xã hội của chúng ta đang có xu hướng loại bỏ những người cao tuổi.

Làm thế nào mà những người già có được sự khôn ngoan chỉ bằng cách đơn giản là sống lâu? Theo quan điểm của tôi, sống lâu cho phép chúng ta nắm lấy lợi thế là có đủ thời gian, để cuối cùng chúng ta học được cách phân biệt rõ giữa những điều quá tốt đến mức khó có thể tin là sự thật và những điều mang lại lợi nhuận đích thực.

Hãy nghe lại lời dạy của Solomon. “Một người tuềnh toàng thường tin vào bất cứ điều gì, nhưng một người thận trọng thường suy nghĩ trong mỗi bước đi của anh ta.” (Cách ngôn 14:15).

Khi chúng ta bước vào lĩnh vực đầu tư “chuyên nghiệp”, chúng ta cần phải khoác cái áo giáp thận trọng và sáng suốt. Tôi đã viết rất nhiều về lĩnh vực môi giới đầu tư dựa trên tiền hoa hồng trong cuốn sách trước đây của tôi, cuốn Vạch trần những thủ đoạn đầu cơ kích giá ở Phố Wall. Tôi nghĩ rằng một vài điều chúng ta đề cập ở đây có thể sẽ làm sáng tỏ những sai lầm trong đầu tư.

Không khác gì những người sáng tạo ra quảng cáo thương mại trên truyền hình, nhưng những người ngồi ở vị trí cao trong các công ty môi giới đầu tư cũng là những người rất thông minh. Họ làm việc với các chuyên gia quảng cáo để sáng tạo ra những quảng cáo thương mại và các hình thức quảng cáo miêu tả hai cảm xúc dường như bao trùm tất cả những cảm xúc khác: lo sợ và tham lam.

Chúng ta lo sẽ mắc những lỗi liên quan đến những mục tiêu quan trọng như mục tiêu nghỉ hưu của chúng ta. Chúng ta lo sợ rằng làm việc cả đời mà chỉ để ra được quá ít tiền để tiếp tục sinh sống. Chúng ta lo sợ rằng lượng thông tin đầu tư ngồn ngộn kia là quá lớn, lớn đến nỗi chúng ta khó có thể hiểu được.

Ở mặt bên kia của đồng tiền cảm xúc, những gì chúng ta mong muốn đều tương đối đơn giản. Tất cả các nhà quảng cáo đều biết rằng, sau một đời làm việc vất vả thì nghỉ hưu ở ngôi nhà bên bờ biển hay tham gia câu lạc bộ chơi golf thực sự là hấp dẫn. Nhảy múa với người bạn đời của chúng ta sau một bữa ăn tối ngon lành, và tay trong tay đi dạo dọc theo sàn gỗ tếch của một con tàu du lịch sang trọng có một sức hấp dẫn nhất định.

Các công ty môi giới, với sự hỗ trợ của các đối tác quảng cáo của họ, dẫn dắt chúng ta đến chỗ tin rằng với sự giúp đỡ của họ chúng ta có thể có được những thứ này và tránh được mọi chướng ngại vật trên con đường chúng ta đang đi. Một khi họ đã tạo ra được một kết nối giữa hy vọng và ước mơ của chúng ta, ràng buộc chúng ta với niềm tin rằng họ có thể giúp đỡ chúng ta, thì chúng ta đã trở thành con cừu được dẫn tới đồng cỏ, nhưng cũng có thể là đến lò sát sinh.

Có quá nhiều người trong chúng ta coi người Mỹ là những người luôn chạy theo đồng tiền. Đây là một sự phỉ báng tàn nhẫn, ngay cả khi chính người Mỹ bộp chộp nói ra điều này.

– ALBERT EINSTEIN,
nhà vật lí

Một khi quan hệ tình cảm đã được củng cố, những nhà tài chính chói sáng ấy sẽ bày sản phẩm của họ ra – những cơ hội đầu tư – và họ tin chắc là chúng ta sẽ mua. Tại sao chúng ta lại không mua cơ chứ? Chúng ta tin tưởng họ cơ mà.

Việc tạo ra các sản phẩm đầu tư liên quan chặt chẽ đến hai cảm xúc lo sợ và tham lam, đã làm cho chúng ta choáng ngợp trước những cánh cửa được đánh bóng lộn của chúng ngay từ cái nhìn đầu tiên. Đó cũng chính là những cảm xúc được đan cài một cách thông minh thông qua những ý tưởng đầu tư này. Bạn có để ý gì khi người môi giới của bạn gọi đến báo có một ý tưởng đầu tư có vẻ cực kỳ hoàn hảo trên thị trường hiện nay không?

Hãy lưu ý rằng, thật dễ dàng nhận ra điều này trong ví dụ sau đây.

Frank D. là một nhà đầu tư đang tìm kiếm sự tăng trưởng danh mục đầu tư cho chương trình hưu trí được mong đợi rất nhiều của ông trong 5 năm tới. Ông cảm thấy có một áp lực là làm tăng số tiền tiết kiệm để nghỉ hưu của mình lên càng nhiều càng tốt, bởi vì khi ông đã nghỉ hưu, ông không có dự định tái gia nhập lực lượng lao động nữa. Ông đã đến đó, đã làm điều đó, và bây giờ là lúc để bắt đầu gặt hái lợi nhuận của cả một đời làm việc.

Trong vài năm qua, thị trường đã rất tốt. Danh mục đầu tư của Frank gia tăng tốt đẹp, nhưng gần đây mọi thứ đã bắt đầu lên lên xuống xuống. Frank đọc trên báo chí về những khó khăn trên thị trường nhà ở. Bình luận viên thời sự hàng đêm trên truyền hình đang nói về con số thất nghiệp cao hơn và có thể nền kinh tế sẽ tụt dốc. Ông nghe trong các buổi mạn đàm trên đài phát thanh người ta phun ra những thuật ngữ như GDP (tổng sản phẩm trong nước), CPI (chỉ số giá tiêu dùng), GNP (tổng sản phẩm quốc dân), ISM (khảo sát về việc sản xuất và đơn đặt hàng của các nhà máy), và những con số khác mà ông không hiểu.

Frank không hiểu chắc chắn lắm về ý nghĩa của chúng, nhưng ông chắc rằng nó không có vẻ tốt đẹp cho kế hoạch nghỉ hưu của ông. Ông gọi điện cho người môi giới của mình để mong có được một số hiểu biết – người này chắc chắn sẽ cung cấp thông tin – ngay cả khi anh ta không biết về tình trạng của Frank. Người môi giới hứa hẹn sẽ thay mặt Frank nghiên cứu một chút và gọi lại cho ông vào ngày mai. Điều này có vẻ tốt với Frank. Có ai đó đang giải quyết vấn đề này cho ông. Ông đi đến doanh nghiệp của anh ta và được biết rằng có một “chuyên gia” đang nghiên cứu vấn đề này, chỉ để phục vụ ông thôi.

Điện thoại của Frank đổ chuông lúc 9 giờ sáng hôm sau, và người môi giới của ông nói rằng anh ta đã khám phá ra “chương trình đầu tư đúng đắn để đáp ứng nhu cầu của ông.” Người môi giới đề nghị về một khoản đầu tư sẽ mang lại cho Frank lợi nhuận lớn nếu thị trường lên và sẽ bảo vệ được 100% số tiền của Frank khi thị trường xuống. Chương trình đầu tư này cũng chỉ kéo dài 5 năm, nó phù hợp với thời gian Frank dự kiến sẽ nghỉ hưu. Thật là một sự trùng hợp.

Với mô tả ngắn gọn đó, anh ta nói, “Hãy tham gia chương trình này đi.” Người môi giới lập kế hoạch mua bán – sau đó tính toán số hoa hồng anh ta kiếm được.

Frank đã làm bài tập ở nhà của mình chưa? Ông có dành thời gian để tìm hiểu những rủi ro và lệ phí liên quan tới chương trình đầu tư “quá tốt đến mức khó tin là thật” này không? Ông có hỏi: “Có sự ràng buộc nào không” chưa?

Xin đừng hiểu sai ý tôi. Vụ đầu tư này có thể là tốt cho Frank. Vấn đề là, ông ấy đã không làm bài tập ở nhà của mình. Ông vừa nghe thấy có cái gì đó có vẻ tốt đã nhảy cẫng lên. Có phải đó là cách mà vua Solomon đã làm không?

Ngành đầu tư rất to lớn. Chúng ta đang nói về nhiều nghìn tỷ đôla. Nơi đó đầy rẫy những người bán hàng có tay nghề cao, thường được gọi là các cố vấn. Đại đa số các cố vấn này được trả tiền hoa hồng. Những đồng tiền hoa hồng được tạo ra bằng cách bán các sản phẩm đầu tư cho những người tiêu dùng như bạn. Những “người tiêu dùng” là các nhà đầu tư.

Khi lựa chọn sản phẩm đầu tư, bạn phải làm bài tập ở nhà của bạn đã. Hãy lựa chọn một cách khôn ngoan, nhất là khi lựa chọn một cố vấn, vì khi một khoản đầu tư được khuyến nghị, không có nghĩa nó là lựa chọn tốt nhất cho bạn. Một trong những điều cần nhớ khi đánh giá những khuyến nghị như vậy là: không có vụ đầu tư nào hoàn hảo, cho dù sản phẩm đó được thiết kế hấp dẫn như thế nào. Thật ra, đầu tư là một công việc khó khăn.

Hãy nhớ rằng, nếu nó dễ dàng thì tất cả mọi người sẽ đều đầu tư.

Tôi muốn khuyến khích bạn “hãy gác lại” cho đến khi bạn đã phát triển được khả năng nhận diện được những lời hứa giả dối, cho đến khi bạn chắc chắn rằng bạn có thể phát hiện được những phương cách mua bán giả dối. Hãy thận trọng trước khi đưa ra quyết định. Thật ngạc nhiên là, một tình trạng hoặc một vụ mua bán có thể trở nên khác đi chỉ sau một hoặc hai đêm ngủ ngon.

Vua Solomon có thêm lời khuyên cho chúng ta: “Người vội vã làm giàu thường có một cái nhìn mù quáng để tính tới việc anh ta sẽ bị đi tới chỗ nghèo đói, và cho rằng sự nghèo đói sẽ không đến với anh ta.” (Cách ngôn 28:22).

Bạn có thể tưởng tượng được có bao nhiêu người trong chúng ta đã mất bao nhiêu tiền do hưởng ứng lời lừa đảo đầy thôi thúc của những người bán hàng không? Con số này có thể lên đến hàng tỷ. Bọn họ đã nói với chúng ta rằng, cơ hội này phải được quyết định ngay BÂY GIỜ. “Cơ hội cả một đời này sẽ tuột mất vào ngày mai đấy.”

Khi chúng ta xem xét những điều này với một trạng thái tâm trí thư giãn và có lý trí, chúng ta có thể tránh được điều xuẩn ngốc đó. Tuy nhiên, điều đó vẫn thường xảy ra. Có thể nó cũng đã xảy ra với bạn. Bạn có thể cảm thấy xấu hổ vì bạn đã sa ngã vì những thủ đoạn như vậy. Xin bạn đừng coi những lời nói của tôi là hạ thấp bạn nhé. Tôi là một người đồng hành của bạn. Tôi cũng đã từng mua một lời lừa đảo mà tôi cứ ngỡ rằng nó rất đúng, rất thông minh, nó là một món hời, nên đã ngã vào lòng nó với lòng tin tuyệt đối. Vì vậy, tôi không rao giảng, mà tôi chia sẻ những gì tôi đã học được với các bạn.

VUI MỘT TÍ

Nếu bạn có tiền trong túi thì bạn sẽ khôn ngoan, sẽ đẹp trai, và có thể hát hay nữa.

– Châm ngôn của người Do Thái.

Có một lần trong đời, tôi đã quyết định cải thiện vóc dáng và khả năng thể thao của tôi. Tôi dành hai giờ mỗi ngày để chạy, bơi lội, đạp xe, và tập cử tạ rất nhiều.

Tôi xem xét kỹ lưỡng tất cả mọi thức ăn đồ uống trước khi chúng được phép đi vào miệng tôi. Tôi đã trở thành một mục tiêu hoàn hảo cho MLM2, một công ty bán hàng đa cấp chuyên về – cái gì nhỉ? – “thực phẩm bổ sung được sáng chế để giúp mọi người có sức khỏe tốt hơn, tăng cường và duy trì năng lượng, và có giá trị dinh dưỡng tối đa.”

Tôi đã bị thuyết phục bởi tính chính trực của cái công ty này, bởi những nghiên cứu đằng sau các sản phẩm, và bởi một thực tế rằng, chỉ cần cá nhân tôi sử dụng các sản phẩm này và chia sẻ kết quả với những người khác, các khách hàng sẽ lũ lượt kéo đến nhà tôi để đặt hàng, và họ sẽ làm cho tôi trở nên giàu có.

Hãy nhắc lại lời tôi nhé: “Nếu điều gì đó có vẻ quá tốt đến mức khó tin, thì có lẽ nó không phải là sự thật.” Và, “Nếu nó dễ dàng như vậy thì tất cả mọi người đều sẽ làm điều đó.”

Tôi có cần nói cho bạn biết kết quả không nhỉ? Hóa ra, tất cả chỉ là trò lừa đảo để bán hàng. Chắc chắn là, các sản phẩm này có mùi vị rất ngon, nhưng chỉ có thế thôi. Hóa ra, con người “chân thành” đã lôi kéo tôi vào tất cả những chuyện đó nguyên là một trợ lý công tố viên cấp quận, người mà hình như mỗi lần mở miệng là anh ta lại nói dối. Thu nhập của tôi đã quay về con số không, không có gì ở trước các con số 0, mà toàn số 0. Còn hơn cả xấu hổ, tôi cảm thấy bị mất hết thể diện. Khi tôi rời bỏ MLM, kẻ đã từng bảo lãnh cho tôi đã tìm cách tống tiền tôi, tìm cách làm tôi bị sa thải khỏi công việc chính, và hắn đã sách nhiễu gia đình tôi vào tất cả các giờ ban đêm. Vâng, hắn nguyên là một trợ lý công tố quận mà. Chúng tôi đã phải trình việc này lên tòa án để ngăn chặn hắn. Cách này đã có hiệu quả khi các luật sư của chúng tôi dọa sẽ đưa hắn ra tòa. Tôi đã trải qua tất cả những chuyện này hoàn toàn là do lòng tham và dục vọng của tôi, tôi đã muốn đi theo lối tắt để đến với sự giàu có.

Vâng, lòng tham là một động lực mạnh mẽ cho những quyết định ngu ngốc. Mặc dù lòng tham thuộc về một phạm trù hơi khác, nhưng có một yếu tố cần phải xem xét, đó là: khó khăn về tài chính.