“Chú bé mang pyjama sọc” của tác giả John Boyne có lẽ là một trường hợp khá đặc biệt khi khai thác đề tài thế chiến thứ 2 nhưng nội dung cuốn sách chỉ vỏn vẹn trong hơn 200 trang. Đây là câu chuyện về một cậu bé chín tuổi nhưng dường như phù hợp với mọi lứa tuổi. Qua cái nhìn đầy tò mò và hồn nhiên của một đứa trẻ về thế giới, John Boyne đã dùng cách riêng của mình để tái hiện lại một phần thực trạng xã hội, trên cái nền đen tối ấy là tình bạn vẫn tỏa sáng lung linh bất chấp những khác biệt, khoảng cách giữa hai dân tộc.

Đọc “ chú bé mang Pyjama sọc”, bạn sẽ được trải qua một hành trình với cậu bé chín tuổi Bruno ( dù đây không hẳn là cuốn sách dành cho trẻ chín tuổi). Bối cảnh chính của truyện là nước Đức vào những năm tháng chiến tranh thế giới thứ hai đang diễn ra khốc liệt. Bruno dường như có một gia đình hạnh phúc, êm đềm với người mẹ giàu tình thương và bố là sĩ quan quân đội. Rồi một ngày nọ, Hitler đến thăm nhà cậu và dùng bữa tối, thăng chức cho bố cậu, và rồi cả gia đình phải chuyển đến một nơi gọi là “ Ao-tuýt”.

Ở nơi ở mới, Bruno rất nhớ ngôi nhà cũ rộng lớn, xinh đẹp, nhớ đám bạn thân, nhớ những trò đùa nghịch của mình, nhớ những con phố xa hoa, lộng lẫy. Còn mọi thứ trong ngôi nhà mới dường như hoàn toàn đối lập với ngôi nhà cũ. Nó đứng chơ vơ một mình trên khu đất trống trải, tách biệt và hoàn toàn cô độc. Bruno phải trải qua những ngày tháng đầy cô độc, buồn chán. Cậu không được ra khỏi nhà, bị theo dõi gắt gao và có gia sư riêng đến dạy. Từ cửa sổ phòng mình, Bruno đã khám phá ra một điều thú vị, cậu thấy ở phía xa xa là một “trang trại” với đủ thành phần người: cao, thấp, già, trẻ, bao quanh nó là một hàng rào thép gai đồ sộ với rất nhiều cọc gỗ sừng sững như những cây cột điện. Trên đỉnh hàng rào là những búi dây thép gai khổng lồ cuộn xoắn vào nhau theo hình trôn ốc.

Ebook
John Boyne
Thiếu nhi

Hành trình của cậu bắt đầu từ đây. Với tính hiếu động và ưa khám phá của một đứa trẻ, Bruno quyết định làm một cuộc thám hiểm dọc theo hàng rào thép gai- điều mà bố mẹ cậu luôn ngăn cấm. Và rồi cậu gặp Shmuel. Shmuel là người Do Thái. Bruno là người Đức. Hai đứa trẻ trở thành bạn. Hầu như ngày nào, Bruno cũng trốn nhà để trò chuyện với Shmuel bên hàng rào thép gai. Hai đứa trẻ kể cho nhau nghe về gia đình, đất nước của mình, chia nhau miếng bánh, quả táo, đôi lúc chỉ là ngồi nhìn nhau. Người này đã trở thành niềm vui, nguồn hạnh phúc và ý nghĩa cuộc sống của người kia. Bruno có Shmuel để lấp đầy khoảng trống cô đơn, Shmuel có Bruno lắng nghe cậu sẻ chia, tâm sự. Shmuel và Bruno sinh cùng một ngày, ngoại hình cũng na ná nhau nhưng dường như ở trong hai thế giới hoàn toàn đối lập mà bức tường ngăn cách chính là hàng rào thép gai, là ranh giới giữa tự do và nô lệ, giữa sống và chết. Shmuel là đứa trẻ Do Thái sống trong trại tập trung bị thất lạc cả gia đình, phải chịu sự bóc lột lao động, đánh đập, hành hạ. Còn Bruno, con của sĩ quan người Đức cai quản trại tập trung đó, sống trong ngôi nhà ba tầng khang trang có vườn hoa, người giúp việc, chẳng phải lo lắng về bất cứ thứ gì.

Tình bạn giữa hai đứa trẻ là điểm sáng nổi lên giữa hoàn cảnh khắc nghiệt của lịch sử. Mạch truyện cứ bình bình như thế nhưng không hiểu có một thế lực nào làm ta không thể đặt cuốn sách xuống, chỉ sợ mình sẽ bỏ lỡ mất một sự kiện quan trọng, kịch tính nào đó. Cao trào lớn nhất của truyện là khi Bruno quyết định giúp Shmuel đi tìm bố của cậu và chỉ ngày hôm sau thôi, Bruno sẽ chuyển về ngôi nhà cũ ở Berlin, hai đứa trẻ có lẽ sẽ không bao giờ được gặp lại nhau nữa. Cậu mặc vào bộ pyjama sọc được Shmuel lấy cho, chui qua hàng rào thép gai. Thế giới mà cậu vẫn luôn tưởng tưởng đằng sau hàng rào ấy dường như đối lập hoàn toàn với thực tế. Chẳng có những gia đình hạnh phúc, những đường phố tấp nập như ở Berlin, những con người ở đây đều trông khốn khổ, tội nghiệp, bị đánh đập, hành hạ. Sự độc ác, dã man của trại tập trung Auschwitz không được khắc họa rõ nét, tất cả những gì ta có thể hình dung nằm ở cuối truyện. Hai đứa trẻ cùng hàng trăm người khác bị lùa đến một căn phòng dài, ấm áp, tiếp theo là một tiếng rên lớn, cửa đột nhiên đóng lại và một tiếng kim loại vang vọng từ phía bên ngoài. Hai đứa trẻ ngây thơ không hiểu chuyện gì đến cuối vẫn nắm chặt tay nhau không rời. Rồi bóng tối đáng sợ lại bao trùm lên tất cả. Có lẽ đến đây nhiều người vẫn chưa hiểu hết chuyện gì đã xảy ra. Chúng ta chỉ biết, có hai thiên thần đã nắm tay nhau đi về phía thiên đường, về nơi không còn ranh giới, khoảng cách, nơi chỉ có tình bạn và tình thương yêu.

Tác phẩm không một tiếng bom, tiếng súng nhưng sức tố cáo của nó vẫn thật mạnh mẽ, vẫn đủ sức làm người đọc day dứt không nguôi. Gấp lại cuốn sách, tất cả những gì còn đọng lại trong tôi là một sự bàng hoàng khó tả, hình ảnh hai đứa trẻ nắm tay không rời vẫn day dứt khôn nguôi: “…Mặc cho sự hỗn loạn sau đó, Bruno vẫn nắm tay Shmuel và không điều gì trên đời này có thể thuyết phục cậu bé rời ra được”.