Đúng như tên của nó, cuốn sách liệt kê những phẩm chất và thói hư tật xấu của người Việt. Là cuốn sách tổng hợp những bài viết của những nhà văn, nhà báo, tri thức, những người bình thường và cả của những học sinh. Vì thế, đây hầu hét là những câu chuyện thực tế, gần gũi, chứ không hề lý luận viển vông, cao xa. Phẩm chất là bản chất bên trong con người, còn thói hư, tật xấu là những điều được hình thành trong quá trình sinh hoạt. Thực ra cuốn sách đề cập đến những thói hư, tật xấu nhiều hơn. Trước tiên thì người đọc phải chuẩn bị tâm lý rằng, chúng ta phải can đảm nhìn thẳng vào mặt hạn chế của dân trí, mặt tiêu cực của tính cách để phấn đấu, sửa đổi, chứ cuốn sách không phải là “vạch áo cho người xem lưng”. Tinh thần các bài viết trong sách cũng rất cầu thị, tức là mang tính chất góp ý, xây dựng, không hề có ý miệt thị. Là một tập hợp các bài đăng, nhưng đã được báo Tiền Phong biên tập và chia làm tám chương, bao gồm các thói xấu trong các lĩnh vực, địa điểm hay cách nhìn của người nước ngoài…tiện cho người đọc theo dõi. Có một điều khá mới mẻ xuất hiện trong các câu chuyện, đó là cũng một tính cách, nhưng tùy theo hành động mà xem đó là xấu hay tốt. Có thể một thói quen mà trước giờ được mặc định là xấu, nhưng nếu biết vận dụng, thì đó sẽ là một lợi thế. Ví dụ như ngay đầu cuốn sách, nhà sử học Dương Trung Quốc nêu dẫn chứng về thói xấu hay xin xỏ của người bản địa ở Đàng Trong (vùng Hội An), được dùng để cảnh báo người nước ngoài khi đến đây. Nhưng song song với đó, lại là sự hào hiệp khi người nước ngoài chỉ cần xin là cho. Có khi nào thói xấu được hình thành ngay bởi vì lòng tốt và nhận thức của con người?

Ở đây có khi người đọc sẽ cảm thấy nhàm chán vì đó có thể là những câu chuyện “biết rồi nói mãi” hoặc có sự lặp lại trong những câu chuyện kể của các tác giả. Đồng thời, khi đọc các thói hư tật xấu, cũng dễ gây cho bạn cảm xúc tiêu cực, bạn cũng có thể nản lòng. Mặc dù sách có phân loại theo lĩnh vực, khu vực..nhưng các “thói xấu” chỉ mới ở mức tổng hợp, liệt kê chứ chưa phải là một cuốn sách đào sâu nghiên cứu về nguyên nhân, nguồn gốc, giải pháp, hay mối liên hệ giữa những phẩm chất, thói quen xấu.

Tóm lại thì cuốn sách là một tư liệu tốt, đầy tính thực tế để tham khảo và nắm bắt thêm về những phẩm chất và thói hư, tật xấu của người Việt. Để từ đấy, trước mắt là đối chiếu với bản thân để có cái nhìn nghiêm khắc hơn, sau đấy có cái nhìn đa chiều về con người Việt Nam, cũng như thúc đẩy, tạo lối sống văn minh hơn đối với mọi người xung quanh.

CTV: Kim Anh