Haruki Muraki là một tác gia lớn. Văn học của ông không những đem đến cái tên Haruki Murakami đến toàn cầu mà còn là cây bút mở đường cho nhiều mọt đến với văn học Nhật Bản. Nói ra thì hơi kỳ nhưng mình chưa đọc Rừng Na Uy =)) Trong khi đến mợ của mình, con người mà theo mình chẳng liên quan gì tới sách vở hết trơn cũng đã đọc quyển này rồi. Vì một thời nó hot điên đảo tới mức mà đọc Rừng Na Uy như là “Này, mày đọc Rừng Na Uy chưa? Đọc Xin lỗi, em chỉ con đĩ chưa?”. Kiểu như ai cũng đọc mà mình không thấy quê quê sao đó. Quay trở lại với Kafka bên bờ biển, đây là cuốn sách siêu thực điển hình của Haruki Muraki mà mình vừa đọc tuần trước. Có lẽ mình cũng chẳng đủ trình để nói là mình hiểu được tầm 30% quyển này, nhưng mình vẫn muốn review Kafka bên bờ biển theo cách hiểu ngô nghê này.

Có thể nói, Kafka bên bờ biển khó hiểu một cách lôi cuốn
Hổng hiểu có ai dị như mình không nhưng mình thường đọc gần hết những quyển của tác giả mình thích. Ví dụ như Nguyễn Nhật Ánh, Banana Yoshimoto…Ứm, chắc cái đó không dị lắm. Dị ở chỗ là mình hoàn toàn không quan tâm phần giới thiệu của tác phẩm. Cứ là tác giả mình thích là mua. Mua đọc coi coi còn thích nữa không =)) Nên mình bước vào Kafka bên bờ biển với cái não trống không. Kết cấu của truyện xảy ra ở nhiều tầng không gian khác nhau như:
1. Hành trình Kafka Tamura 15 tuổi trốn khỏi nhà để trốn tránh lời nguyền của cha cậu..
2. Lão Nakata ngơ ngẩn đi lang thang trong số phận của mình.
3. Cô giáo và bài phỏng vấn về một hiện tượng kỳ lạ liên quan tới thời thơ ấu của Nakata

Về sau tất cả các không gian này lồng vào nhau tạo nên một thế giới không rõ là thực hay mơ, không rõ là cõi sống hay cõi chết. Phải nói là bắt đầu với Kafka khá khó, nhưng lại không nhạt nhẽo. Nghĩa là khi bạn đã cầm trên tay cuốn sách, bạn chỉ muốn đọc tiếp xem nó tới đâu. Nhưng để cầm cuốn sách lên thì bạn lại mất khá nhiều công tác tư tưởng cho bộ não, thuyết phục nó rằng Kafka bên bờ biển có khó đọc lắm đâu. Đó là ấn tượng đầu tiên khi mình đọc 1/3 cuốn sách.

Tình cờ, mình cũng có lượn group và thấy có bạn lên than là đọc Kafka thấy ức chế và nhảm nhí, toàn cảnh quan hệ tình dục rồi mẹ con ái ân với nhau etc…Có lẽ đây cũng là cảm xúc chung của những bạn không “quen” với kiểu Haruki Murakami hay văn học Nhật. Cũng có thể bạn đó còn trẻ quá, còn “để ý” nhiều tới tình dục và còn cứng nhắc trong trong luân lý đạo đức. Nhưng dù là nguyên nhân gì đi nữa, không phải ngẫu nhiên mà người ta thường khuyên đọc tiểu thuyết của Haruki Murakami ở độ tuổi 20+. Có lẽ, khi đó bạn cũng chưa hẳn trưởng thành đâu, như mình ấy =)) Nhưng cũng sống “đủ” ở một khúc nào đó, chấp nhận rằng cuộc đời có những điều tréo ngoe đến phát rồ. Biết thế và chấp nhận.

Lại nói về tính khó hiểu. Tiểu thuyết của Haruki Murakami là dạng phải đọc nhiều lần. Mỗi một lần đọc bạn sẽ lại thấy một góc khác được bộc lộ. Giống như lần đọc trước, bạn phải đứng ở điểm mù mà nhìn thế giới vậy. Lần đọc sau khai sáng cho bạn một điểm sáng nhưng lại dẫn bạn vào một điểm mù khác. Dã man là thế đấy cái ông Haruki này. Vì thế bao giờ, mình cũng viết review tác phẩm của ông ấy theo kiểu phần 1. Để một lúc nào đó đọc lại sẽ có phần 2 🙂

Kafka bên bờ biển – Mọi dấu chấm đều nối về một điểm

Haruki Murakami vẽ lên một bức tranh lớn trong đầu của ông còn chỉ cho chúng ta thấy những mảnh ghép nhỏ. Mỗi chương là một mảnh ghép mà chúng ta chẳng biết sẽ đặt nó ở đâu trong bức tranh tổng thể. Vì thế chúng ta bối rối. Tự hỏi mình đang đọc cái gì thế này? Rồi câu chuyện của một đống người không liên quan này sẽ đi về đâu? Nhưng ở những chương cuối cùng, cái cảm giác thỏa mãn khi ghép được bức tranh lớn đã làm mình cảm thấy đọc quyển sách này thật đáng giá.

Thế giới của Kafka bên bờ biển là thế giới siêu thực. Người ta đặt ra rằng “Làm thế nào mà một thằng con trai lại ngủ với mẹ và chị của nó”. Nhưng người ta quên mất rằng, ở Kafka bên bờ biển, đó có thể là sự thật hoặc không. Đó có thể là hiện thực mà cũng có thể là ẩn dụ. Ngay cả trong Kafka bên bờ biển, Haruki Murakami đã nhắc đến rất nhiều lần 2 chữ “ẩn dụ” và “khái niệm”.

Thế giới chỉ là một ẩn dụ.

Haruki Murakami đã liên tục nhắc chúng ta như thế. Rằng bạn đang đọc một cuốn sách mà bạn đừng tin rằng cái tôi đang kể là sự thật 100%. Có thể đó là sự thật hoặc đó chỉ là một sự việc mà tôi biểu trưng cho một sự việc khác, một khái niệm định nghĩa cho một vấn đề khác. Đọc Kafka trên bờ biển là hành trình .nhìn ngắm những sự việc rời rạc một cách lý thú. Rồi ồ lên rằng, nó có liên quan tới nhau. Tuy không phải là một tác phẩm trinh thám nhưng không hiểu sao đọc Kafka bên bờ biển, mình nghĩ Haruki Murakami đã muốn viết một cuốn trinh thám không có gì để điều tra =))) Vì cái cách ông hé lộ sự việc như cách mà những nhà văn trinh thám hay nhử độc giả. Đưa ra những chi tiết A, bắt người đọc phải suy luận. Rồi đưa ra chi tiết B, phủ nhận chi tiết A. Có lẽ, những điều đó đôi khi sẽ ép độc giả “quẫn trí” chăng? Có thể.

Oshima – Nhân vật mình yêu thích nhất
Đặc trưng của Haruki Murakami trong xây dựng nhân vật là ít khi làm nhân vật chính thành nhân vật được yêu thích nhất. Ngược lại, dàn nhân vật phụ tuy xuất hiện không nhiều nhưng thường để lại ấn tượng rất tốt. Gần đây, mình có ấn tượng với nhân vật Đỏ trong Takazaki Tusukuru không màu và những năm tháng hành hương. Tại sao nhân vật chính lại không có sức nặng bằng? Vì họ thường được Haruki Murakmi kể bằng nhân vật Tôi và nhân vật Tôi thường miêu tả mình là “không màu”. Độc giả tin nhân vật Tôi kể thế là họ nghĩ rằng nhân vật chính không có quá nhiều sức hút. Ngược lại, các nhân vật phụ lại thoải mái bung lụa tính cách bất thường vốn dĩ của mình, gom về rất nhiều ấn tượng. Oshima cũng là một nhân vật như thế. Mình không muốn tiết lộ quá nhiều vì để các bạn còn đọc để hiểu hơn về anh. Nhưng Oshima là người rất rất thú vị.

Ta hãy nhìn nhìn thẳng vào sự thật, các thầy cô giáo, về cơ bản, là một lũ ngu đần. Nhưng cậu phải nhớ điều này: cậu đang bỏ nhà đi. Có lẽ cậu sẽ chẳng còn cơ may đi học nữa, cho nên dù là muốn hay không, tốt nhất là cứ hấp thu bất cứ điều gì có thể trong khi cậu có cơ hội. Hãy trở thành giống như tờ giấy thấm và thấm hết vào. Sau này, cậu có thể hình dung ra cái gì nên giữ và cái gì nên trút bỏ.

Chỉ những người đã bị phân biệt đối xử mới thực sự hiểu điều đó đau đớn biết nhường nào. Mỗi người cảm nhận nỗi đau theo cách riêng của mình, mỗi người mang những vết sẹo riêng. Thế nên mình nghĩ là mình khát thèm bình đẳng và công bằng không kém bất kỳ ai. Nhưng điều làm mình ghê tởm hơn nữa là những kẻ không có tí đầu óc tưởng tượng nào. Loại người mà T.S.Eliot gọi là những người rỗng tuếch. Những kẻ lấp đầy khoảng trống vắng trí tưởng tượng bằng những cọng rơm không chút tâm cảm, mà thậm chí chẳng biết mình đang làm gì. Những kẻ chai lì ném vào anh hàng mớ lời chữ rỗng tuếch, ra sức cưỡng bách anh làm những điều anh không muốn.

Hạnh phúc thì chỉ có một loại, nhưng bất hạnh thì đến dưới mọi dạng mọi cỡ. Như Tolstoy đã nói: hạnh phúc là ngụ ngôn, bất hạnh là chuyện đời.

Mình biết là mình hơi khác mọi người, nhưng mình vẫn là một con người. Mình muốn cậu nhận thức rõ điều đó. Mình là một con người bình thường, chứ không phải một quái vật. Mình cảm nhận sự vật như mọi người, hành động như mọi người. Tuy nhiên, đôi khi cái khác biệt nho nhỏ ấy lại như một vực thẳm ngăn cách.

Con người ta không chọn số phận mà số phận chọn con người. Đó là thế giới quan cơ bản của kịch Hy Lạp. Và chất bi kịch – theo Aristotle – mỉa mai thay,  lại không bắt nguồn từ những nhược điểm của các nhân vật chính, mà từ những phẩm chất tốt của họ. Người ta bị kéo sâu vào bi kịch không phải bởi những khuyết điểm mà bởi những đức tính của mình. Vở Oedipus làm vua của Sophocles là một thí dụ lớn. Oedipus ngụp vào bi kịch không phải vì chàng lười biếng hay ngu ngốc, mà chính vì lòng dũng cảm và trung thực của chàn. Từ đó nảy ra một chất mỉa mai tất yếu…Nhưng sự mỉa mai làm cho con người sâu sắc hơn, giúp họ trưởng thành. Đó là cửa vào sự cứu rỗi ở một bình diện cao hơn, vào một nơi ta có thể tìm thấy một thứ hy vọng phổ quát hơn.

Có thể hầu hết mọi người trên thế giời đều không cố gắng để được tự do. Họ chỉ đơn giản nghĩ rằng mình tự do. Ảo tưởng hoàn toàn. Nếu họ thực sự được tự do, phần lớn sẽ cảm thấy thực sự gò bó. Thực ra người ta thích không tự do hơn.

Hấp dẫn mình đầu tiên, đó là Oshima rất đẹp =))) Đẹp kiểu Nhật, một người đàn ông mong manh như còn một chút nào đó dấu vết của thượng đế trong việc anh ra đời. Haizz, nói đến đàn ông mong manh hẳn là nhiều ý kiến trái chiều nhỉ, nhưng mình rất thích vẻ đẹp phi giới tính. Miễn đẹp là được, đực cái không quan trọng. Nhưng dần dần vẻ đẹp về hình ảnh bị vẻ đẹp trí tuệ của anh làm lu mờ. Oshima giống như một pho tri thức. Nhưng không phải một pho tri thức hiên ngang khoe vẻ đồ sộ của mình mà là một pho tri thức nhũn nhặn, tinh tế, khiêm nhường. Oshima là nhân vật mà bất cứ câu nói nào của anh, người ta cũng có thể trích thành quotes được. Dù chẳng bao giờ ra nổi thành phố, nhưng mình tin rằng, anh đã sống đủ để hiểu mọi thứ trên đời.

Ebook
Haruki Murakami
Văn học

https://www.youtube.com/watch?v=FTU-7s1X77o

 Oshima rất thích bật Schubert mỗi khi lái xe và quan điểm âm nhạc của anh thể hiện quan điểm âm nhạc của Haruki Murakami. Haizz, thật tiếc là mình thiếu hiểu biết về nhạc cổ điển 🙁 

Oshima không phân biệt bất cứ ai. Chính vì thế, mình cũng không thể phân biệt anh, một kẻ khiếm khuyết một cách hoàn hảo. Oshima dịu dàng, thông cảm nhưng mạnh mẽ và kiên quyết khi cần. Anh cũng rất hài hước và quyến rũ. Oshima chưa hề nao núng. Mặc dù mình nghĩ, với hoàn cảnh của mình, anh hẳn phải rơi vào trạng thái hận đời cả tỉ lần rồi. Hoặc có lẽ anh đã từng muốn chết. Nhưng Oshima trong Kafka bên bờ biển, lại không tồn tại thứ gì gọi là tuyệt vọng. Ngày nào, Oshima cũng dịu dàng và rực rỡ. Thực sự rất đáng nể. Tình thương, sự thấu hiểu và lòng bao dung của Oshima với Kafka cũng như những viên kim cương lấp lánh trong một chuỗi văn đầy tính “bi kịch” như Kafka bên bờ biển này.

Kafka Tamura và những mối quan hệ bị nguyền rủa
Cho đến bây giờ, người ta cũng không biết Kafka Tamura tên thật là gì. Cậu chỉ là một thiếu niên 15 tuổi, một ngày bỏ nhà ra đi để chống lại lời nguyền của bố cậu.

Mày sẽ giết cha và ngủ với mẹ và chị mày.

Bố của Kafka đã nói thế. Kafka chỉ là một cậu bé 15 tuổi không hơn. Mẹ và chị cậu đã rời bỏ cậu từ lúc nhỏ. Sống cùng một người bố tài hoa nhưng dị thường, Kafka buộc lòng phải mạnh mẽ. Kafka không đi tìm lý tưởng nào hết. Cậu đi để trốn khỏi số phận của mình.

Đôi khi số phận giống như một cơn bão cát nhỏ, cứ xoay chiều đổi hướng liên tục. Mày đổi hướng nhưng cơn bão cát đuổi theo mày. Mày lại quặt ngả khác, nhưng cơn bão cũng chỉnh hướng theo. Cứ thế quay tới quay lui, mày diễn tới cùng cái trò ấy như một điệu nhảy báo điềm gở với cái chết dữ ngay trước bình minh. Tại sao? Vì cơn bão cát ấy không phải là một cái gì từ xổi tới, một cái gì không liên quan tới mày. Cơn bão ấy là mày. Một cái gì bên trong mày. Cho nên tất cả những gì mày có thể làm là cam chịu nó, bước thẳng vào trong cơn bão, nhắm mắt lại và bịt chặt tai để cát khỏi lọt vào và từng bước một đi xuyên qua nó. Ở đó, không có mặt trời, không có mặt trăng, không phương hướng, cũng hẳng có ý thức gì về thời gian. Chỉ có cát trắng mịn xoáy lốc lên trời như xương nghiền tơi thành bụi. Đó là một thứ bão cát mà mày tưởng tượng ra.

Và khi cơn bão đã chấm dứt, mày sẽ không nhớ mình đã làm thế nào mà vượt qua được nó, làm thế nào mà mình đã sống sót. Thậm chí mày cũng sẽ không biết chắc là cơn bão đã thật sự chấm dứt hay chưa nữa. Nhưng điều này thì chắc chắn. Khi mày ra khỏi cơn bão, mày sẽ không còn là con người đã dấn bước vào nó. Ý nghĩa của cơn bão là như thế đó.

Kafka Tamura có một mối quan hệ gần như là thù hận với người cha nhưng không phải do cậu bắt đầu mà là do số phận. Kafka không có mẹ. Kafka không có chị. Cậu trơ trọi một cách hoàn toàn giữa cuộc đời. Nhưng cậu lựa chọn mình là người tử tế. Cậu không muốn giết cha. Không muốn ngủ với mẹ, cũng không muốn ngủ với chị. Nhưng cậu lại gặp Miss Saeki. Trớ trêu thay cậu không gặp Miss Saeki ở tuổi tứ tuần mà gặp Miss Saeki ở tuổi 16. Và cậu yêu cô. Đây là một mối tình siêu thực, gắn với giấc mơ, kiếp trước kiếp sau và nhân quả.

Giá kể, mối tình của cậu chỉ là một phía. Nhưng Miss Saeki lại yêu cậu. Chính xác không phải yêu cậu mà yêu tiền kiếp của cậu, yêu chàng trai duy nhất trong đời mà bà từng từng yêu. Chính xác là, Kafka yêu Miss Saeki của kiếp trước, Miss Saeki yêu cậu của kiếp trước. Họ gặp nhau để nối dài mối cơ duyên oan ức ấy, nối dài con đường mà đáng lẽ họ phải đang hạnh phúc với nhau, nói nốt những điều chưa nói…Nhưng oái oăm thay, họ lại là mẹ con.

Dù Miss Saeki chưa bao giờ phủ nhận hay khẳng định Kafka Tamura là con bà. Thậm chí, có lẽ trong tâm trí của bà, bà cũng không nhận ra rõ ràng được, Kafka là con bà hay là người yêu bà. Kafka chỉ “giả định” bà là mẹ còn cậu cũng không dám chắc chắn bà có phải mẹ mình không. Mối quan hệ của hai “mẹ con” này tuy có những bằng chứng nhỏ nhặt hay chuyện Miss Saeki ở đoạn cuối có nói:

Lâu lắm rồi, cô đã bỏ mặc một người mà lẽ ra cô không nên bỏ. Một người mà cô yêu hơn bất kỳ cái gì khác trên đời. Cô sợ rằng một ngày nào đó, cô sẽ mất người đó. Cho nên cô phải chủ động. Nếu như số phận muốn rằng cô phải mất người đó bằng cách này hay cách khác thì cô quyết định thà là tự mình chủ động bỏ còn hơn. Dĩ nhiên, cô cảm thấy giận dữ, một nỗi giận dữ không bao giờ nguôi. Nhưng đó là một sai lầm lớn. Lẽ ra cô tuyệt đối không nên bỏ người ấy.

Nhưng mối quan hệ này không xác thực 100%. Tuy vậy, mình vẫn nghiêng về giả thiết họ là mẹ con ở kiếp này, đó chính là bất hạnh, là cuộc đời. Còn về phần Sakura, Kafka gần như đã hiếp cô trong giấc mơ của mình. Nhưng thực tế là Kafka không hề nảy sinh quan hệ tình dục với Sakura, điều này được chứng minh ở đoạn cuối. Sakura cũng không phải chị gái của Kafka. Vì Sakura có một thân phận với gia đình rõ ràng. Sakura chỉ là biểu tượng của người chị.

Đoạn cuối, khi Quạ (ý thức của Kafka) mổ Johnnie Walker và ông ta vẫn cười, chính là Kafka giết cha. Có thể nói, lời nguyền lên cuộc đời Kafka được hóa giải ít nhất 50%. Kafka ngủ với chị nhưng người chị này chỉ là biểu tượng và chỉ xảy ra trong mơ. Kafka giết cha nhưng thực tế là Nakata giết. Kafka ngủ với mẹ nhưng nửa thực nửa mơ và trong lúc đó không rõ đó là Kafka Tamura hay là người tình kiếp trước của Miss Saeki mượn thân xác. Giả thiết này hoàn toàn có một phần lý lẽ, đó là khi Kafka đi dạo với Miss Saeki, hai người nói chuyện như thể đôi tình nhân kiếp trước.

Người mình thấy không liên quan nhất, Nakata. Tự dưng vướng vào ngón tay của số phận và trở thành kẻ ngốc hết đời người. Sau cùng, chỉ có cái chết mới làm Nakata trở về với Nakata trọn vẹn. Mình thấy bác Nakata quả thực nửa sướng nửa khổ. Tuy tự dưng bị tước đi cuộc đời bình thường, mất hết trí thông minh nhưng Nakata sống cả cuộc đời chẳng cần nghĩ ngợi gì, đến chết cũng chết như một thiên thần. Nakata còn dễ dàng được người khác yêu mến nữa. Nói thêm là sau Oshima thì mình thích Hoshino. Hoshino là kiểu con người nhìn thì có vẻ nông cạn nhưng thực ra lại cực kỳ tốt bụng, hào phóng. Cuộc hành trình của Nakata và Hoshino được viết dưới dạng một chuyến du lịch. Bởi người liên quan sự việc là lão Nakata thì chẳng biết gì, còn Hoshino cũng là thanh niên ngốc không kém. Thành ra cuộc hành trình đó, là chuyến du lịch của hai người. Không hề vật vã khổ sở như Johnnie Walker, Miss Saeki hay Kafka. Đôi khi những người ngốc nghếch nhất, lại là những người may mắn nhất.

Kafka bên bờ biển là một cuốn sách có hậu. Mở đầu bằng một lời nguyền trong quá khứ, kết thúc bằng tương lai hứa hẹn. Trả những người thuộc về quá khứ như Miss Saeki, Johnnie Walker, lão Nakata về với thế giới của họ. Mở ra cho Kafka Tamura cả thế giới phía trước. Sau cùng, họ đều hạnh phúc và viên mãn.

Cuối cùng, mày ngủ thiếp đi. Và khi tỉnh dậy thì đúng là thế.
Mày đã là một bộ phận của thế giới mới toanh.

Thực sự để hiểu được Kafka bên bờ biển, có lẽ mình phải đọc lại cuốn này 3 lần nữa. Có những quotes mình lờ mờ hiểu vấn đề nhưng rốt cục lại chẳng hiểu. Như mình nói, sách của Haruki Murakami không bao giờ là cuốn sách đọc một lần, đó là một loại giá trị vượt trội. Và nếu bạn chưa hiểu, đừng lo, ở ngoài kia có rất nhiều người không hiểu như bạn, bao gồm mình.