Nicolai A. Ostrovsky viết “Thép đã tôi thế đấy” ở vào những năm tháng đau đớn thể xác sau những năm dâng hiến thanh xuân của mình cho chiến trận, ông khi ấy bị bại liệt toàn thân và bị mù cả đôi mắt bên cạnh những nỗi đau của những vết thương cũ không chịu ngủ yên kéo đến mỗi ngày. Ông viết về chính cuộc đời ông, một cuộc đời hiện thân dưới một nhân vật kiên cường gan góc Pavel trong những năm tháng khó khăn nhất của Hồng quân Liên Xô. Anh là một thanh niên con nhà vô sản nghèo, sớm nhìn thấy biết bao nhiêu bất công ngang trái ở đời, sớm nhận ra ý nghĩa của cuộc cách mạng và vì vậy nên sớm trưởng thành, mười lăm tuổi anh đã tham gia chiến đấu, vào Đảng và hoạt động cách mạng. Mười lăm tuổi, Pavel đã đánh dấu cuộc đời cách mạng của mình bằng sự can trường khi dám giúp cho Zhukhrai- một thanh niên của Đảng Bolshevik trốn thoát khỏi tên lính áp giải. Từ đó anh gia nhập quân đội, chiến đấu trên khắp các chiến trường với một lòng quả cảm khiến cho ai cũng yêu quý. Có lẽ chỉ có trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt, mới có những thanh niên can trường lớn lên nhanh chóng như vậy. Pavel không phải là duy nhất, bên cạnh anh có những người bạn cùng trang lứa với lòng thành say mê y như vậy giống Sergei, Valya,… Họ đều trưởng thành rất sớm giống như lẽ tự nhiên của những con người sống trong khói lửa vậy. Họ mới chỉ vừa thanh niên và lòng chỉ có một niềm say mê với cuộc đời cống hiến hòa chung vào cộng đồng máu lửa, họ thậm chí quyết hi sinh ở cái tuổi chưa mười tám để dùng máu mình tưới lên mảnh đất quê hương mà những mong gọi dậy khát vọng thanh niên, ngáng chân kẻ thù khát máu.

Chiến trường chẳng là gì ngoài mảnh đất độc, trong suốt tám năm vào sinh ra tử nơi chiến trường khói lửa, đã có bao nhiêu lần Pavel tưởng như về với Thần Chết khi mà liên tiếp những trận sốt rét, ốm nặng, những lần trúng đạn, tai nạn đổ ập vào thân thể người thanh niên ấy. Nhưng chẳng khi nào những điều ấy làm đổ ngã anh, ở anh có một sự sống dai dẳng, mãnh liệt đến khiến cho mọi người cảm phục giống như sự sống vĩnh cửu được tôi rèn, dù có qua trăm ngàn bom đạn cũng can trường mà đứng lên. Có thể nói những vết sẹo trên người Pavel có đếm cũng không hết, những lần anh phải vào nhà thương không có quyển sổ nào liệt kê kịp. Nhưng lòng sục sôi cống hiến của một người thanh niên còn đang hừng hực sức trẻ thì không cho phép cậu lười biếng và lần nào cũng vậy, chỉ vừa mới hồi sức là anh quay trở lại để nhận nhiệm vụ. Lòng anh và thân thể anh cứng như sắt đá, tưởng chừng có thể sống đến mấy kiếp người chỉ vì lí tưởng phục vụ Đảng và nhân dân. Những năm tháng khốc liệt của chiến tranh đã không chỉ nung nấu trong anh nhiệt huyết, can đảm, nghị lực, lí tưởng mà còn là ngọn lửa nóng đã tôi luyện tinh thần thép ở anh. Tinh thần ấy chính là tinh thần của một Đảng viên sống hoàn toàn vì lí tưởng Đảng, mục tiêu của cả cuộc đời chỉ là cống hiến và niềm hạnh phúc chính là sống có ý nghĩa cho tổ quốc. Quả chỉ có những con người tuyệt vời như vậy mới làm nên thắng lợi tuyệt đối của Hồng Quân Liên Xô. Ở Pavel người ta nhìn thấy sự cứng rắn không tài nào phá vỡ được như là sắt thép đã qua tôi rèn ở điều kiện khắc nghiệt nhất.

Ebook
Nikolai A. Ostrovsky
Tiểu thuyết

Nhưng nhữung năm tháng dữ dội của sức trẻ hào sảng và cả sự ngang bướng bất chấp của “tinh thần thép” ấy đã làm cho thân thể khỏe mạnh của anh suy kiệt nhanh chóng và đến một ngày, những người bác sĩ nhân hậu đã phải đưa đôi mắt buồn mà lắc đầu. Tình trạng bệnh tình đã không còn cho phép anh đảm nhận bất cứ một chức vụ dù là đơn giản nhất trong bộ máy của Đảng và điều đó chẳng khác nào tước đi sự sống của anh. Pavel cứ dần tiến về những ngày tháng bị liệt cả người rồi bị mù cả đôi mắt. Có những lúc anh tưởng muốn kết liễu cuộc đời mình bởi sự bất lực trước bản thân tàn phế khi các đồng chí ngoài kia đang sống cuộc đời ý nghĩa nhưng rồi, anh nhận ra một vũ khí mới của mình, anh muốn viết sách, viết để tiếp tục công tác. Trong những ngày tháng khó khăn ấy, khó ai hiểu được rằng anh đang bằng khả năng cuối cùng của mình để chiến đấu, để cống hiến, để hoạt động và làm việc. Đối với Pavel lúc này, chỉ có những trang văn truyền đến cảm hứng cho thế hệ trẻ mới là hạnh phúc của cuộc đời anh và hoàn thành nó chính là một sự cống hiến cho công tác Đảng. Anh đã thành công, anh đã khẳng định mình còn sống là còn ý nghĩa, còn có thể cống hiến và hạnh phúc vô ngần khi thực sự đang sống cống hiến. Quả đây là chân dung hiện thực của Nicolai A. Ostrovsky khi những ngày tháng thân thể không còn đủ khả năng cầm súng, ông đã cầm lên cây bút và dùng văn chương để đấu tranh cho giai cấp vô sản, truyền cảm hứng cho lớp thanh niên và cống hiến sức lực vào văn hóa đất nước.

Đặt cuốn sách xuống, không gì có thể ngăn tôi ngưng nghĩ suy về nó, về Pavel, về những nhân vật như Pavel: Anna, Akim, Zarky, Talya, Kalavicek,… Họ đã dùng cả tuổi xuân, hi sinh đi tất cả những gì có thể hi sinh kể cả gia đình, tình yêu, tính mạng để một lòng vì Đảng, vì nhân dân, đất nước.  Họ cũng là những con người bằng xương bằng thịt như chúng ta, sao họ lại có sức mạnh tuyệt vời như vậy? Phải chăng đó là sự tôi luyện mà cuộc đời dành cho họ và họ là những tinh hoa đã vượt qua được những thử thách khắc nghiệt nhất để cứng như thép sau tôi. Hình bóng họ làm sống dậy sinh đọng trong tôi chính hình ảnh của những chiến sĩ quả cảm của dân tộc ta trong những năm tháng gian khổ của dân tộc. Phải! Chính họ là những thanh thép cứng rắn nhất trên đời, dựng lên trụ cột đất nước, đất nước vì vậy mà đứng vững qua bao nhiêu thế hệ!

Dòng chảy của cuốn sách y như cách mà tác giả muốn cho người đọc thấy rằng thép đã được tôi luyện như thế nào: trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất nhưng cũng đẹp đẽ nhất, những con người thép trưởng thành và làm nên đất nước! Chính những người ấy là niềm tự hào của nhân loại, là tinh hoa nhân loại và là cội nguồn cho mọi niềm tin về sự chiến thắng!